หนังศีรษะมันเกินไป (Oily Scalp / Seborrhea)

ภาวะต่อมไขมันทํางานมากเกินปกติบนหนังศีรษะ

ภาพรวมและนิยาม

หนังศีรษะมันเกินไปเกิดจากต่อมไขมัน (sebaceous gland) ที่อยู่รอบรากผมผลิตน้ำมัน (sebum) ในปริมาณมากเกินความจำเป็น ทำให้เส้นผมและหนังศีรษะดูมันเยิ้มเร็วหลังสระผม สภาวะนี้ไม่ใช่โรค แต่เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่นำไปสู่ปัญหาอื่นตามมา เช่น รังแค เซบเดิร์ม กลิ่นไม่พึงประสงค์ และการอุดตันรูขุมขนที่อาจกระตุ้นผมร่วง

สาเหตุ

• ปัจจัยทางพันธุกรรมและระดับฮอร์โมนแอนโดรเจน (androgen) ที่กระตุ้นต่อมไขมัน

• การเปลี่ยนแปลงฮอร์โมนในช่วงวัยรุ่น ตั้งครรภ์ หรือรอบเดือน

• การสระผมบ่อยเกินไปจนหนังศีรษะผลิตน้ำมันชดเชยมากขึ้น (rebound oiliness)

• สภาพอากาศร้อนชื้นและเหงื่อออกมาก

• การใช้ผลิตภัณฑ์บำรุงผมที่มีน้ำมันหรือซิลิโคนสะสมบนหนังศีรษะ

• ความเครียดที่กระตุ้นฮอร์โมนคอร์ติซอลและเพิ่มการผลิตน้ำมัน

  
  

อาการและลักษณะที่ตรวจพบ

• ผมแบนราบ ดูมันเยิ้มภายใน 1 วันหรือน้อยกว่าหลังสระผม หนังศีรษะเป็นมันเงาเมื่อสัมผัสหรือแสกผม

• มีกลิ่นเฉพาะตัวจากการสะสมของน้ำมันและเหงื่อ

• อาจพบรังแคชนิดเปียก (สะเก็ดเหลืองเกาะติดหนังศีรษะ) ร่วมด้วย

• รูขุมขนบริเวณแนวผมอาจดูอุดตันหรือมีสิวเล็ก ๆ

  
  

การจำแนกระดับความรุนแรง

• เล็กน้อย

  • ลักษณะที่พบ: มันเล็กน้อยในวันที่ 2 หลังสระผม

  • คำแนะนำเบื้องต้น: สระผมตามปกติ เลือกแชมพูสูตรควบคุมความมัน

• ปานกลาง

  • ลักษณะที่พบ: มันชัดเจนภายใน 1 วัน มีกลิ่นเล็กน้อย

  • คำแนะนำเบื้องต้น: ใช้แชมพูที่มีกรดซาลิไซลิกหรือชาร์โคล สระวันเว้นวัน

• รุนแรง

  • ลักษณะที่พบ: มันเยิ้มภายในไม่กี่ชั่วโมง ร่วมกับรังแคเปียกหรือกลิ่นแรง

  • คำแนะนำเบื้องต้น: ควรปรึกษาแพทย์ผิวหนังเพื่อประเมินภาวะเซบเดิร์ม

    
    

แนวทางการดูแลเบื้องต้น

• สระผมสม่ำเสมอด้วยความถี่ที่เหมาะสมกับสภาพหนังศีรษะ ไม่บ่อยหรือห่างเกินไป

• เลือกแชมพูสูตรควบคุมความมัน (oil-control) ที่มีส่วนผสมเช่น กรดซาลิไซลิก หรือชาร์โคล

• หลีกเลี่ยงการนวดหนังศีรษะแรงหรือสัมผัสบ่อยเกินจำเป็น เพราะกระตุ้นการหลั่งน้ำมัน

• หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ตกแต่งทรงผมที่มีน้ำมันเป็นส่วนประกอบหลัก

• รักษาสุขอนามัยหมอนและอุปกรณ์แต่งผมให้สะอาด

  
  

สัญญาณที่ควรพบแพทย์ผิวหนัง

• หนังศีรษะมันมากผิดปกติร่วมกับผมร่วงที่สังเกตได้ชัด

• มีสิวอักเสบหรือรูขุมขนอักเสบบริเวณหนังศีรษะร่วมด้วย

• ใช้แชมพูควบคุมความมันแล้วอาการไม่ดีขึ้นภายใน 4 สัปดาห์

• สงสัยว่าฮอร์โมนผิดปกติ เช่น มีสิวมากผิดปกติทั่วร่างกายร่วมด้วย

  
  

คำสำคัญที่เกี่ยวข้อง (Keywords) หนังศีรษะมัน | oily scalp | seborrhea | sebum | ต่อมไขมัน | ผมมันเร็ว | oil control shampoo | รังแคเปียก